2017 جىلعى 22 قىركۇيەكتە نيۋ-يوركتە اقش-تىڭ سول كەزدەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى ر.تيللەرسون مەن قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, وزبەكستان ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ جانە تۇرىكمەنستاننىڭ تۇراقتى وكىلىنىڭ قاتىسۋىمەن س5+1 فورماتىنداعى جيىن ءوتتى. وسى كەزدەسۋدە دە, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى قاڭتارداعى اقش-قا ساپارىندا دا اق ءۇي باسشىلىعى ورتالىق ازياداعى ينتەگراتسيالىق باستامالارعا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ترامپ اكىمشىلىگى اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ ۋشىعۋىنا بايلانىستى ورتالىق ازياعا باسىمدىق بەرۋگە بەيىل ەكەنىن اڭعارتتى. باۋىرلاس بەس مەملەكەتتىڭ ءوزارا جاقىنداسۋعا دەگەن نيەتى ينتەگراتسيالىق قادامداردىڭ دۇرىس شەشىم ەكەنىن كورسەتىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىن وتكىزىپ تۇرۋ جوسپارلانعان ەدى. بۇل قادامدار ايماقتاعى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەردىڭ بولاشاعى جونىندە جاعىمدى بولجامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وزبەكستاننىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا العان العاشقى ايلاردان باستاپ جاڭا پرەزيدەنت شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ وڭىردەگى كورشىلەرمەن قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋعا دەگەن وڭ تالابى بايقالدى. ول وزبەكستان سىرتقى ساياساتىندا ورتالىق ازياعا ايرىقشا باسىمدىق بەرەتىنىن جاريالادى. پرەزيدەنت ميرزيوەۆ ءىستىڭ ادامى ەكەنىن كورسەتىپ, تۇرىكمەنستانعا, قازاقستانعا, قىرعىزستانعا جانە تاجىكستانعا رەسمي ساپارمەن باردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا وڭتۇستىكتەگى كورشىمىزگە جىلى ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ەكونوميكالىق بايلانىستى دامىتۋعا باسىمدىق بەردى. ناتيجەسىندە, 2017 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قازاق-وزبەك كاسىپكەرلەرى اراسىندا جالپى قۇنى 1 ملرد اقش دوللارىنا تەڭ 74 كەلىسىم-شارت جاسالدى. ال بىلتىرعى ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىق كولەمى العاش رەت 2 ملرد دوللارعا جەتتى. مۇنىمەن شەكتەلمەي, ەلباسى 2018 جىلدى قازاقستانداعى وزبەكستان جىلى ەتىپ جاريالادى. بۇل ن.نازارباەۆتىڭ وزبەك حالقى مەن جاڭا باسشىعا كورسەتكەن قولداۋى ەدى.
قازاقستان مەن وزبەكستان – ەكونوميكاسى بويىنشا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكى مەملەكەت ەكەنى بەلگىلى. ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ايماقتاعى وزگە ەلدەردىڭ دە ينتەگراتسياعا دەگەن ۇمتىلىسىن ارتتىرا ءتۇستى. بارلىق تاراپتىڭ كەلىسىمىمەن تۇرىكمەنستاننىڭ ەلەكتر ەنەرگياسى وزبەكستان ارقىلى قازاقستان مەن قىرعىزستانعا جەتكىزىلەتىن بولدى. وسىلايشا وزبەكستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى سۋ ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ بويىنشا ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان كەلىسپەۋشىلىك تە جويىلعالى وتىر. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, ايماقتىق ينتەگراتسيانىڭ كۇشەيۋى ءامۋداريا مەن سىرداريا اراسىندا ورنالاسقان 70 ملن حالىققا پايدالى بولماق.
ورتالىق ازيا ليدەرلەرىنىڭ العاشقى كونسۋلتاتيۆتى كەزدەسۋى 15 ناۋرىزدا استانادا ءوتتى. ەلورداعا جينالعان مەملەكەت باسشىلارى ايماقتىق نەگىزگى ماسەلەلەردى تالقىلادى. جيىن ارقىلى اسىرەسە, مادەني بايلانىستار ارتا ءتۇستى. كەزدەسۋ قارساڭىندا ش.ميرزيوەۆ ۇلى ابايدىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى قاۋلىعا قول قويدى. ءوز كەزەگىندە ەلباسى شەشىمىمەن استانادا تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق ماقتانىشى, وزبەك حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى الىشەر ناۋايگە ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتىلاتىن بولدى.
ايماق كوشباسشىلارىنىڭ اراعا توعىز جىل سالىپ, تۇركى ەلدەرىنىڭ جاڭا جىلى, جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋدىڭ ءرامىزى ىسپەتتى ناۋرىز مەيرامىنىڭ قارساڭىندا استانادا كەزدەسۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى زور. سوندىقتان وسى جولعى باس قوسۋ ايماقتاعى ينتەگراتسيالىق امالداردى ينستيتۋتسيالاندىرۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى دەپ ويلايمىز. سەبەبى كەلەسى جىلى تاشكەنتتە وتەتىن القالى باسقوسۋ ءداستۇرلى جيىن سيپاتىنا يە بولا باستادى.
اقش-تىڭ رەسەي جانە ەۋرازيا بويىنشا تانىمال ساراپشىسى فرەدەريك ستارر ءوزىنىڭ «جوعالعان شامشىراق» اتتى ەڭبەگىندە «...ورتالىق ازيا بىرنەشە عاسىر بۇرىن ساياسي جانە ەكونوميكالىق الەمنىڭ نەگىزى جانە ەۋرازياداعى عىلىمنىڭ, فيلوسوفيانىڭ جانە زياتكەرلىك ءومىردىڭ ورتالىعى بولدى» دەپ جازادى. تاريحي كەزدەسۋ بارىسىندا ن.نازارباەۆ اتاپ كەتكەندەي, ايماقتاعى ءوز پروبلەمالارىمىزدى ءوزىمىز شەشۋدى نىقتاپ قولعا الساق, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ الەۋەتىن ستارر مىرزا سيپاتتاعان مارتەبەگە قايتا جەتكىزۋگە ابدەن بولادى.
دارحان قىدىءرالى,
«ەگەمەن قازاقستان»
